Địa điểm du lịch

Những tâm hồn xưa cũ ở làng gốm Thanh Hà

20/01/2015 - 3227 view
Những tâm hồn xưa cũ ở làng gốm Thanh Hà

Trọn một hành trình của đất và lửa - say mê và khát vọng, như lẽ sống mà lão ông Nguyễn Lành và vợ, cụ bà Nguyễn Thị Chiến, đã chọn đi hơn 80 năm nay. Các cụ là đôi vợ chồng già nhất ở làng gốm Thanh Hà (Hội An) hiện nay còn giữ nguyên vẹn lò nung, bàn xoay, và những hy vọng...

Trong miền ký ức

Ông Lành nói, trong buổi chiều gió ven sông, với những người luống tuổi như chúng tôi, rằng gốm là thứ làm nên xương thịt hình hài của mình. “Tôi nói với mấy đứa con, đất và lửa, là hai thứ đã cưu mang nuôi nấng thế hệ ông cha chúng”. Nhưng lẽ rằng, mỗi thời đại, con người sống với những ký ức khác nhau. Một thuở hưng thịnh của gốm, tính từ những ngày đầu tiên khai đất lập làng với những dòng lịch sử làng gốm Thanh Hà, đọc lên ai cũng mơ tưởng. Không còn là ký ức được truyền miệng nữa, mà đã được ghi hẳn vào sử sách, từ đời cụ kỵ, cụ tổ của mấy ông Nguyễn Lành, Lê Trọng, với khởi nguyên đâu từ Nam Định, Hải Dương xa xôi. “Năm 1516, nghề gốm hình thành ở làng Thanh Chiêm, sau đó dời lên Nam Diêu (khối phố 5, phường Thanh Hà hiện nay). Khi nhà Nguyễn chọn Phú Xuân làm kinh đô, nhiều nghệ nhân làng nghề được gọi ra Huế, sung vào đội thợ lành nghề xây dựng cố cung. Có người được phong hàm bát phẩm, là những Chánh Ca, Bát Luyện” - ông Lành đọc vanh vách lịch sử tự hào của làng gốm Thanh Hà.

Gốm, thời thịnh nhất phải kể đến những năm thế kỷ XVII, XVIII. Sản phẩm thời ấy chủ yếu phục vụ cho nhu cầu dân dụng. Nhà nhà dùng đồ gốm, người người dùng đồ gốm. Người làng gốm Thanh Hà gánh gồng, trung chuyển từ vùng quê này ra tới Thừa Thiên, Thanh Hóa, đi khắp hang cùng ngõ hẻm đất Quảng - Đà, chỗ nào cũng dùng đồ gốm. Nồi, ấm đất, khạp, chum vại... là những vật dụng quen thuộc từ vạt đất sét cuối sông Thu mà nên. Từ những thứ giản dị vậy, người làng Thanh Hà làm ra ngói cong, gạch đỏ. Tiếng tăm làng gốm Thanh Hà theo nồi, theo ấm, chum vại mà đi xa. Làng trở nên thịnh vượng, từ thuở ấy! Ở cái thuở vàng son ấy, trai gái trong làng đều theo nghề gốm. Từ khâu làm đất, lên bàn chuốt, qua đôi bàn tay nhào nặn cùng chiếc bàn xoay, đến khi ra sản phẩm, đều thủ công. Một hành trình từ đất sét, ra một sản phẩm đỏ au màu gốm, hay trầm u của màu sành, quan trọng nhất ở khâu “nhắm phơ” (chỉnh sửa phôi). Người “nhắm phơ” vẫn thường là chủ lò gốm. Ông Lành nói, ông nội, rồi đến cha, bây giờ là ông, vẫn giữ vai trò “nhắm phơ” trong tất cả công đoạn. “Nhắm phơ” - sửa nguội, tỉ mẩn vậy, rồi canh củi nung cho một mẻ gốm, lửa nhỏ hay lớn, chỉ một sơ suất cũng sẽ biến cả mẻ thành gốm vụn. Nhìn cái nét u trầm trên gương mặt ông lão đã 85 năm sống với đời và hơn 70 năm sống với gốm, nghe cái cách ông say sưa kể về những vang vọng thuở gốm thịnh vượng, mới biết cuộc đời này ông đã dành trọn cho những mẻ đất sét nâu và lửa hồng.

Hy vọng làng gốm

Đi trọn một hành trình từ đất qua lửa, mỗi sản phẩm gốm Thanh Hà hiện tồn như sự có thật của những giấc mơ và khát vọng. Ông Lành nói chắc nụi, và giản dị: “Không gì bền bằng gốm”. Nước không làm vỡ, lửa hun thành bền, chỉ có con người tác động theo ý thức của mình mới làm gốm vụn. Những sản phẩm không còn đơn thuần là những tạo phẩm vô hồn của kỹ thuật mà đã trải theo những quan niệm, buồn vui, những suy tư và triết lý. Tất cả đều thật, như cái cách mà người làng gốm Thanh Hà đã thật thà với nghề của tiên tổ mình. Ba nhà còn lò nung cũ, là ba xưởng gốm xưa còn tồn tại từ đời nào đến giờ. Họ coi gốm như lẽ sống của mình.

Mê mẩn với gốm, và mê luôn cô gái của làng gốm Thanh Hà, để rồi từ đó đến nay, gần 80 năm, ông Lành cùng vợ, bao bận biến thiên thăng trầm của gốm, vẫn giữ cho được cái lò nung, cái bàn xoay và khoảnh đất trước nhà để làm gốm. Giữ xưởng gốm là giữ cả ký ức, hoài niệm, tuổi trẻ và tổ tiên của mình. Ông Lành nói vậy. Nhà phía bà Nguyễn Thị Chiến cũng bao đời làm gốm. Mở mắt ra là thấy đất sét, tối ngủ bộ đồ còn thơm mùi đất nung. Tình yêu cũng nên từ làng gốm. Những đứa con ra đời, trưởng thành, cũng từ gốm. Vậy nên dù qua bao năm tháng, ông bà vẫn miệt mài làm. Ông Lành nhìn vợ mình ngồi chuốt, rồi nói như thể để bà nghe: “Khó nhất trong tất cả công đoạn là chuốt. Sản phẩm tròn méo, đẹp xấu là do một tay người chuốt nhào nặn”. Sự mềm dẻo, khéo léo của đôi bàn tay, không thể do quen việc mà nên, nó cần cả năng khiếu. Mười hai, mười ba tuổi đã gắn với bàn xoay, nên bây giờ dù mắt cũng không còn tinh, nhưng sản phẩm do bà Chiến chuốt ra, người ngắm phơ, thợ nguội như ông Lành cũng không cần phải sửa sang gì thêm.

Từ ngày làng gốm Thanh Hà làm du lịch, ngoài những sản phẩm cổ truyền, gốm chuyển mình tạo thêm những tác phẩm nghệ thuật, mỹ nghệ... làm mê mẩn người xem, mở ra một hướng phát triển trong tương lai. Người già trong làng tuy vẫn khắc khoải lo âu nhưng cũng ấp ủ hy vọng, làng gốm Thanh Hà được trường tồn.

Những tâm hồn xưa cũ ở làng gốm Thanh Hà 2

Những tâm hồn xưa cũ ở làng gốm Thanh Hà 3


TTXT du lịch Hội An

Mục lục

Du lịch Quảng Nam
- Du lịch Hội An
    I) Phố cổ Hội An
       1) Nhà cổ Hội An
                  - Nhà cổ Tấn Ký
                  - Nhà cổ Đức An
                  - Nhà cổ Quân Thắng
                  - Nhà cổ Phùng Hưng
                  - Nhà thờ cổ tộc Trần
                  - Nhà thờ tộc Nguyễn Tường
       2) Hội quán Hội An
                  - Hội quán Phúc Kiến
                  - Hội quán Quảng Đông
                  - Hội quán Triều Châu
       3) Công trình văn hóa Hội An
                  - Chùa Cầu
                  - Đình Cẩm Phô
                  - Miếu Quan Công
                  - Tụy Tiên Đường Minh Hương
       4) Bảo tàng
                  - Văn hóa dân gian Hội An
                  - Gốm sứ mậu dịch Hội An
                  - Lịch sử văn hóa Hội An
                  - Văn hóa Sa Huỳnh ở Hội An
       5) Điểm tham quan khác
                  - Xưởng thủ công mỹ nghệ Hội An
                  - Nhà biểu diễn nghệ thuật cổ truyền
                  - Giếng cổ Bá Lễ
   II) Làng nghề Hội An
             - Làng gốm Thanh Hà
             - Làng rau Trà Quế
             - Làng mộc Kim Bồng
   III) Quanh Hội An
             - Bãi biển Cửa Đại
             - Bãi biển An Bàng
             - Cù Lao Chàm
             - Rừng dừa Bảy Mẫu
             - Thánh địa Mỹ Sơn
Địa điểm du lịch
© 2012 - 2022 by Duy Lang